το ξετύλιγμα των αναγκαιοτήτων

Γεννιέται η υποψία πως δεν υπάρχει τίποτα πια για γράψιμο, η παραίτηση λογαριάζεται σοβαρά, ίσως είναι ακόμη δυνατές μερικές προτάσεις, αλλιώς στροφή προς τη βιολογία, τη φυσική, την αστρονομία, να μάθομε σε γενικές γραμμές πού κινούμαστε. Το υπόλοιπο για τα εικονογραφημένα περιοδικά, για το Life, το Match, το Quick και το Sie und Er: ο πρόεδρος κάτω από τη μάσκα του οξυγόνου, ο θείος Μπουλγκάνιν στον κήπο του, η πριγκήπισσα με τον διαβολεμένο πιλότο της, αστέρια του κινηματογράφου και δολαροπρόσωπα. Δίπλα η καθημερινή ζωή του καθενός, δυτικοευρωπαϊκή στη δική μου περίπτωση, ακριβέστατα ελβετική, άσχημος καιρός και οικονομική άνθηση, φροντίδες και βάσανα, ταραχές από προσωπικά γεγονότα, όμως χωρίς συνάρτηση με το παγκόσμιο σύνολο, με την πορεία των πραγμάτων, με το ξετύλιγμα των αναγκαιοτήτων. Η μοίρα εγκατέλειψε τη σκηνή, για να καραδοκεί πίσω από τα παρασκήνια, έξω από την ισχύουσα δραματουργία, στο προσκήνιο γίνονται όλα ατύχημα, οι αρρώστιες, οι κρίσεις. Ακόμη και ο πόλεμος εξαρτάται από το αν οι ηλεκτρονικοί εγκέφαλοι προλέγουν ότι συμφέρει, όμως αυτό δε θα συμβεί ποτέ, το ξέρομε, προϋπόθεση είναι ότι οι ηλεκτρονικοί εγκέφαλοι λειτουργούν, μόνο οι ήττες είναι ακόμη μαθηματικά νοητές. Αλίμονο μόνο, αν γίνουν νοθείες.

Friedrich Dürrenmatt, "Η Βλάβη", Επίκουρος 1970 (μετάφραση Γιώργος Βαμβαλής)

μαρσέλ προυστ

Δείπνησα με την πριγκίπισσα Σουτζό στο Ριτζ - πολύ φιγουρατζίδικη κατάσταση. Ο Μαρσέλ Προυστ και ο Αμπέλ Μπονάρ ήταν κι αυτοί παρόντες. Ο Προυστ είναι λευκός, αξύριστος, βρόμικος, με εξαχρειωμένο παρουσιαστικό. Αργότερα φοράει το γούνινο παλτό του και κάθεται σκυφτός, φορώντας λευκά γυαλιστερά γάντια. Πίνει δύο φλιτζάνια καφέ με ζάχαρη. Στις κουβέντες του δεν υπάρχει συναίσθημα. Μου κάνει ερωτήσεις. Μπορώ, παρακαλώ, να του πω πώς λειτουργούν οι Επιτροπές; Λέω: "Λοιπόν, συνήθως μαζευόμαστε στις δέκα, υπάρχουν γραμματείς πίσω...". "Mais non, mais non, προχωράτε πολύ γρήγορα. Ξαναρχίστε. Παίρνετε την άμαξα για να πάτε στην Αντιπροσωπεία. Κατεβαίνετε στην Κε ντ' Ορσέ. Ανεβαίνετε τη σκάλα. Μπαίνετε στη μεγάλη αίθουσα. Και μετά; Μεγαλύτερη ακρίβεια, αξιότιμε κύριε, μεγαλύτερη ακρίβεια". Του τα λέω όλα. Για την ψεύτικη εγκαρδιότητα όλων, τις χειραφίες, τους χάρτες, το τρίξιμο των χαρτιών, το τσάι στο διπλανό δωμάτιο, τα κουλουράκια πικραμύγδαλου. Παρακολουθεί συνεπαρμένος, πού και πού με διακόπτει: "Με μεγαλύτερη ακρίβεια, εντιμότατε κύριε. Μην προχωράτε τόσο γρήγορα".

Geert Mak, "Στην Ευρώπη", Μεταίχμιο 2007 (μετάφραση Νίκος Μπακουνάκης)

η σιωπή ενός αστροναύτη

Όταν ήταν μαζί, δεν ένιωθαν αμηχανία με τη σιωπή. Ίσως επειδή και οι δυο τους, στα παιδικά τους χρόνια, είχαν περάσει πολύ χρόνο μόνοι στο δωμάτιο μελέτης. Αυτό το δωμάτιο είχε καλύτερη ηχομόνωση και από ραδιοφωνικό στούντιο. Δεν περνούσε ο παραμικρός θόρυβος απ' έξω. Στη διαδρομή, η σιωπή του Μιτς και η σιωπή του αδερφού του διέφεραν μεταξύ τους. Η δική του ήταν η σιωπή ενός σώματος που σφαδάζει μάταια μέσα στο κενό, η σιωπή ενός αστροναύτη που περιστρέφεται σε μηδενική βαρύτητα.
Για τον Άνσον, ήταν η σιωπή μιας πυρετώδους αλλά οργανωμένης σκέψης. Ο νους του διέτρεχε ακολουθίες επαγωγικών και παραγωγικών συμπερασμάτων πιο γρήγορα από οποιονδήποτε ηλεκτρονικό υπολογιστή.
Ταξίδευαν στον Διαπολιτειακό 5 για είκοσι λεπτά, όταν ο Άνσον είπε, "Νιώθεις καμιά φορά ότι στα παιδικά μας χρόνια ήταν σαν να μας είχαν απαγάγει;"
"Αν δεν ήσουν εσύ, θα τους μισούσα", είπε ο Μιτς.

Dean Koontz, "60 Ώρες", Bell 2009 (μετάφραση Γιώργος Μπαρουξής)

-με τα πιο περίεργα όπλα-

νοβάλις

Ο Νοβάλις αξιώνει να προσδώσει μορφή σε μια πλήρη ολότητα της έκδηλης, εντεύθεν υπέρβασης, δεδομένου ότι δεν πρόκειται εδώ, με κανένα τρόπο για άμεση ή έμμεση "επίδραση", αλλά για μια απριορική κοινότητα τάσεων. Γι' αυτόν το λόγο, όπως συμβαίνει με την υφολογία των ιπποτικών εποποιιών, η υφολογία της δεδομένης μορφής τείνει αποκλειστικά στο παραμύθι. Όμως, ενώ οι επικοί συγγραφείς του Μεσαίωνα προσανατολίζονται, με αφελή και πηγαία επική διάθεση, προς την αναπαράσταση του εδώ κόσμου και δεν αντιλαμβάνονται την εμπνευσμένη παρουσία της υπέρβασης και της μεταμόρφωσης του πραγματικού σε φανταστική αφήγηση, παρά ως αποκύημα της ιστορικο-φιλοσοφικής κατάστασής τους, στον Νοβάλις αυτή η μυθώδης πραγματικότητα γίνεται ο συνειδητός σκοπός της δημιουργίας του, αποκατάσταση μιας διαρραγείσας ενότητας μεταξύ πραγματικού και υπερβατικού. Γι' αυτόν το λόγο δεν καταλήγει σε μια ολοκληρωμένη και οριστική σύνθεση. Το πραγματικό καθηλώνεται από τη γήινη πεζότητα που προκαλεί η έλλειψη ιδεών και ο υπερβατικός κόσμος, αφού προέρχεται απευθείας από τη φιλοσοφική-αξιωματική σφαίρα του αφηρημένου, γίνεται τόσο αέρινος, τόσο κενός περιεχομένου, ώστε τα δύο αυτά στοιχεία να ενοποιούνται οργανικά και να διαμορφώνουν μια ζωντανή ολότητα. Κατ' αυτό τον τρόπο η αισθητική αδυναμία που ο Νοβάλις διαπιστώνει στο έργο του Γκαίτε, γίνεται ακόμη μεγαλύτερη και αξεπέραστη στο ίδιο το έργο του: η νίκη της ποίησης, η μεταμορφωτική και λυτρωτική κυριαρχία της σε ολόκληρο το σύμπαν, δεν έχει τη δύναμη να εισαγάγει σ' αυτό τον παράδεισο ό,τι κρίνεται πεζό και γήινο. 

György Lukács, "Η Θεωρία του Μυθιστορήματος", Πολύτροπον 2004 (μετάφραση Ξανθίππη Τσελέντη)

δεν ήταν ο θεός

Μετά ζήτησε από τον Βλκ να του δώσει άδεια άνευ αποδοχών και για μια εβδομάδα ρίχτηκε στην κραιπάλη, όπως ο επιτυχών στις εισαγωγικές εξετάσεις που νομίζει πως το χειρότερο στη ζωή του έχει περάσει.
Και όντως έτσι ήταν. Ανακάλυψε πως το Κράτος δεν ήταν ο Θεός, και κατά έναν παράξενο τρόπο η διατύπωση αυτή δεν τον λύγισε, επιτέλους ωρίμασε ως πολίτης. Κατάλαβε πως θα πραγματοποιούσε τα όνειρά του μόνο αν κοιτούσε τη δουλειά του και όχι με το να πειραματίζεται στο χώρο της υψηλής πολιτικής, όπου εύκολα μπορούσε να πυροβοληθεί ή να χτυπηθεί από κάποιον αδέσποτο μετεωρίτη. Κατάλαβε πως μόνο μια τίμια δουλειά θα του επέτρεπε να ξεδιπλώσει όλο το ταλέντο του, και αυτό μάλιστα υπό την προστασία του νόμου. Δεν αποκήρυξε όμως το παρελθόν του -σιχαινόταν τους άντρες που μετάνιωναν δημόσια για τις πράξεις τους- το έβλεπε με κριτικό μάτι, αλλά με κατανόηση, όπως βλέπει ένας καλλιτέχνης τα πρώιμα έργα του. Προσπαθούσε να σταθεί στα θετικά στοιχεία και ν' αποφύγει τα προηγούμενα λάθη, κυρίως όμως τον απεριόριστο ενθουσιασμό και την τυφλή εμπιστοσύνη.
Χάρη σ' αυτά βρήκε στην κοινωνία, όπου η Επανάσταση είχε γίνει ένας γερός θεσμός, μια σταθερή θέση και λίγο αργότερα και τον πραγματικό πατέρα του, που τόσο πολύ τον είχε αναζητήσει - όχι στο πρόσωπο ενός από τους τυχοδιώκτες που έρχονται και παρέρχονται χωρίς να είναι σε θέση να ικανοποιήσουν τις βασικές ανάγκες των παιδιών, αλλά στο πρόσωπο ενός άντρα τόσο καλλιεργημένου, ισορροπημένου και χρήσιμου όπως ήταν ο Βλκ.

Pavel Kohout, "Η Δήμιος", 2008 (μετάφραση Σόνια Στάμου-Ντορνιάκοβα)

-νομίζω πως θα το είχα προσέξει-