αυτοδύναμοι

Τα προβλήματα αυτά δεν αφορούν ολόκληρη τη λευκή εργατική τάξη. Ακόμα κι ως παιδί ήξερα ότι υπήρχαν δύο διαφορετικά σύνολα ηθών και προτύπων. Ο παππούς κι η γιαγιά ενσάρκωναν το ένα: παλιομοδίτες, ήπια θρησκευόμενοι, αυτοδύναμοι, άνθρωποι της σκληρής δουλειάς. Η μητέρα μου και, σταδιακά, ολόκληρη η γειτονιά μου ενσάρκωνε το άλλο: καταναλωτισμός, κοινωνική απομόνωση, θυμός, κακυποψία.

J. D. Vance, "Το Τραγούδι του Χιλμπίλη", Δώμα 2018 (μετάφραση Αριστείδης Μαλλιαρός) 

δυστυχώς, η σκέψη απαιτεί χρόνο

"Μάλιστα" λέει η παρουσιάστρια. "Και σήμερα, Φιλομήδη, θεωρείτε ότι αυτό ακριβώς συμβαίνει; Ότι καθένας από μας βρίσκει τον τρόπο να τα βγάλει πέρα με το πραγματικό που μας προσφέρεται;"

"Ναι. Απολύτως. Επιτρέψτε μου να σας υπενθυμίσω αυτή τη φράση του Νίτσε: Οι αλήθειες είναι ψευδαισθήσεις που έχουμε ξεχάσει ότι είναι ψευδαισθήσεις". Εδώ, όλος ο πλανήτης βρίσκεται αντιμέτωπος με μια νέα πραγματικότητα, που ανατρέπει όλες μας τις ψευδαισθήσεις. Μας στέλνουν ένα σημάδι, αναμφίβολα. Δυστυχώς, η σκέψη απαιτεί χρόνο. Η ειρωνεία του πράγματος είναι πως το γεγονός ότι είμαστε εικονικοί μάς δίνει ίσως περισσότερες υποχρεώσεις προς τον πλησίον μας, προς τον πλανήτη. Και κυρίως, σε συλλογικό επίπεδο."

"Μα γιατί;"

"Επειδή -και αυτό ειπώθηκε ήδη από έναν μαθηματικό- το τεστ αυτό δεν απευθύνθηκε σ' εμάς ως άτομα. Η προσομοίωση αυτή αφορά τον ωκεανό· δεκάρα δεν δίνει για το πώς κινείται κάθε υδάτινο μόριο. Η προσομοίωση αναμένει μιαν αντίδραση από ολόκληρο τον ανθρώπινο είδος. Δε θα υπάρξει υπέρτατος σωτήρας. Θα πρέπει να σωθούμε μόνοι μας.

Hervé Le Tellier, "Η Ανωμαλία", Opera 2021 (μετάφραση Αχιλλέας Κυριακίδης) 

-έπρεπε να κολυμπήσει-

 

άνθρωπος στη θάλασσα

Ό,τι αποκαλούμε λογοτεχνικά έργα διαφέρει, κατά αυτόν τον τρόπο, από τις ταμπέλες των δρόμων και τα εισιτήρια των λεωφορείων. Είναι ιδιαιτέρως "φορητά", μπορεί να τα πάρει κανείς από το ένα μέρος στο άλλο, πράγμα που ισχύει για τα εισιτήρια των λεωφορείων μόνο για όσους έχουν στόχο να εξαπατήσουν το σύστημα. Το νόημά τους εξαρτάται λιγότερο από τις συγκυρίες από τις οποίες προέκυψαν. Μάλλον είναι εγγενώς αόριστης διάρκειας, και αυτός είναι ένας από τους λόγους που επιδέχονται πολλές ερμηνείες. Είναι επίσης ένας λόγος για τον οποίο συνήθως παρατηρούμε τη γλώσσα τους πιο προσεκτικά απ' ό,τι τα εισιτήρια των λεωφορείων. Δεν θεωρούμε τη γλώσσα τους κατά βάση πρακτική. Αντιθέτως, θεωρούμε ότι η γλώσσα τους σκοπίμως διαθέτει κάποια αξία καθαυτήν.

Αυτό δεν ισχύει εξίσου στην καθημερινή γλώσσα. Μια πανικόβλητη κραυγή "Άνθρωπος στη θάλασσα!" σπανίως είναι αμφίσημη. Συνήθως δεν την αντιμετωπίζουμε ως απολαυστικό λογοπαίγνιο. Αν ακούσουμε την εν λόγω κραυγή ενώ βρισκόμαστε πάνω σε καράβι, είναι απίθανο να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε με ποιον τρόπο δημιουργείται ένα αρμονικό αποτέλεσμα με τα δύο θ ή ότι και οι δύο λέξεις τονίζονται στην προπαραλήγουσα. Ούτε θα επιχειρήσουμε να διακρίνουμε κάποιο συμβολικό νόημα σ' αυτή. Δεν θα θεωρήσουμε ότι με τη λέξη "άνθρωπος" εννοείται η ανθρωπότητα ολόκληρη, ή ότι η φράση στο σύνολό της υπονοεί την ολέθρια απώλεια της εύνοιας του Θεού. Πιθανόν να τα κάνουμε όλα αυτά στην περίπτωση που ο άνθρωπος στη θάλασσα είναι θανάσιμος εχθρός μας, έχοντας επίγνωση ότι, μέχρι να τελειώσουμε την ανάλυσή μας, θα τον έχουν φάει τα ψάρια. Διαφορετικά, όμως, είναι απίθανο να αναρωτηθούμε τι στο καλό μπορεί να σημαίνουν τούτες οι λέξεις. Το νόημά τους καθίσταται προφανές λόγω του πλαισίου. Αυτό θα μπορούσε να ισχύει ακόμα κι αν η κραυγή ήταν ψέμα. Αν δεν βρισκόμασταν στη θάλασσα, η κραυγή ίσως να μην έβγαζε νόημα, αλλά ο ήχος από τις μηχανές του πλοίου ξεκαθαρίζει, πέραν πάσης αμφιβολίας, το ζήτημα.

Terry Eagleton, "Πώς να Διαβάζουμε Λογοτεχνία", Πεδίο 2023 (μετάφραση Μυρσίνη Γκανά)

-γιατί κατάλαβε-

 

δεν υπάρχουν ιστορίες

Δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος που τα σκέφτομαι τώρα όλα αυτά, καθώς στέκομαι στην Ακαδημίας και χαζεύω απέξω το γραφείο του Μαλούχου, ενώ σε περίπου μισή ώρα θα πρέπει να επιστρέψω στην Ευελπίδων και να βοηθήσω τη Δημητριάδου να αντιμετωπίσει όσο γίνεται λιγότερες από τις συνέπειες των πράξεών της - πέρα ίσως απ' ότι τα σκέφτομαι κάθε μέρα, αν και όχι απαραίτητα όλα αυτά, ούτε μόνο αυτά, ούτε πάντα με αυτή τη σειρά. Δεν είναι μόνο τη στιγμή του θανάτου μας - σχεδόν κάθε στιγμή όλη η ζωή περνάει μπροστά από τα μάτια μας, αφού μάλλον δεν υπάρχει ούτε μια μέρα στη διάρκεια της οποίας να μη σκεφτόμαστε, έστω στιγμιαία, όλα τα πράγματα που έχουμε κάνει ή όλους τους ανθρώπους που έχουμε γνωρίσει - όσους έχουν χαθεί για πάντα και όσους με κάποιον τρόπο μπλέκονται ακόμα στα πόδια μας. Κάθε μέρα περιέχει ολόκληρο το παρελθόν κι αυτό είναι τελικά το μεγαλύτερο εμπόδιο που δεν μας αφήνει να πούμε την ιστορία, και κυρίως να την πούμε ειλικρινά: το γεγονός πως αν θέλουμε να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς δεν υπάρχουν ιστορίες - υπάρχει μόνο χρόνος.

Χρίστος Κυθρεώτης, "Εκεί που Ζούμε", Πατάκης 2019 

καλό παιδί

Κάποτε γεννήθηκε ένα παιδί με μία ταμπέλα μπροστά στο μέτωπό του. Η ταμπέλα αυτή είχε την επιγραφή "Δικός μου". Το παιδί αντιλήφθηκε πως ήταν αγόρι από την κατάληξη και χαμογέλασε στη μητέρα του. Τα χρόνια περνούσαν και το αγόρι μεγάλωνε. Μια μέρα ρώτησε τη μητέρα του: "Μαμά, τι μου αρέσει να κάνω;" Εκείνη κοίταξε γλυκά το παιδί και του απάντησε: "Σου αρέσει να κάθεσαι και να παίζεις ήσυχος, μόνος σου. Είσαι καλό παιδί", του είπε.

Λίγα λεπτά αργότερα, η μητέρα σηκώθηκε, πήγε στην αποθήκη και άνοιξε, με το κλειδί που κρεμόταν στο λαιμό της, ένα συρτάρι. Επέστρεψε στο παιδί κρατώντας μία πλακέτα στα χέρια της, που έμοιαζε πολύ με την προηγούμενη που είχε το παιδί. Έπειτα τράβηξε με δύναμη, από το μέτωπο του παιδιού, την ταμπέλα που αναγραφόταν "Δικός μου" και την αντικατέστησε καρφώνοντας τη νέα: "Καλό παιδί". Ο μικρός ήταν τότε λίγο παραπάνω από πέντε χρονών.

Άρχισε να ουρλιάζει από τον πόνο αλλά η μητέρα του δεν είχε την ικανότητα ούτε να τον ακούσει, ούτε να αντιληφθεί την αλλαγή στην έκφραση του προσώπου του. Βλέπετε αυτές οι ταμπέλες είχαν μία ιδιότητα. Δημιουργούσαν ένα πλέγμα γύρω τους, που θόλωνε την οπτική αλλά και οποιαδήποτε άλλη δυνατότητα αντίληψης αυτού που την τοποθετεί. Το πλέγμα αυτό διαρκούσε είκοσι λεπτά. Τόσο διαρκούσε και η διαδικασία αποδοχής του πόνου.

Βασιλική Στρώλη, "Ένα Όχι και Τόσο Παραμύθι", Σπανίδης 2021