τάτα

Επιστρέφω στο σημειωματάριο, δύο μόλις εβδομάδες μετά την πρώτη καταγραφή, και δεν ξέρω γιατί αρχίζω πάντα απευθυνόμενος σ' εσένα, σαν να είσαι ακόμη εδώ μαζί μου, έτοιμη να διαβάσεις αυτά που γράφω. Και να φανταστείς δεν είμαι καν βέβαιος πως υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο, ούτε ξέρω πού πηγαίνουν οι ψυχές αφού εγκαταλείψουν τα σώματά τους. Ξέρω επίσης ότι μπορεί να θυμώσεις μαζί μου που σου αποκαλύπτω τις αμφιβολίες μου, ίσως πάλι και να γελάσεις. Ναι, η δεύτερη πιθανότητα ταιριάζει περισσότερο στον χαρακτήρα σου. Έπειτα θα ζητούσες από τον Θεό να με συγχωρήσει, ενώ θα συνέχιζες να γελάς και κατά πάσα πιθανότητα θα μου έλεγες: "Όλα θα πάνε καλά, μην ανησυχείς". 

Αυτή η καθησυχαστική σου φράση με εξόργιζε, Τάτα. Πώς μπορεί κάποιος που υπέμεινε όλα όσα υπέμεινες εσύ να λέει συνεχώς πως όλα θα πάνε καλά; Κι αφού τίποτα δεν πήγε καλά τότε, πώς θα μπορούσε να πάει καλά τώρα; Και ήταν μια ερώτηση που σου έκανα συχνά τότε που ζούσες, αλλά εσύ συνέχιζες να γελάς και κατέληγες στα συνηθισμένα παράπονα: "Γιατί θέλεις να μου προκαλείς πονοκέφαλο; Βρες κάτι άλλο για να διαφωνήσεις. Αυτό σας διδάσκουν στο πανεπιστήμιο; Άντε, τελείωνε με αυτά τα βλάσφημα λόγια και βρες μια καλή σύζυγο".

Ibtisam Azem, "Το Βιβλίο της Εξαφάνισης", Gutenberg 2025 (μετάφραση Πέρσα Κουμούτση)

γυμνή ζωή

Η ζωή του homo sacer της κοινωνίας της επίδοσης είναι ιερή και γυμνή για έναν τελείως διαφορετικό λόγο. Είναι γυμνή, γιατί δεν φοράει πια κανένα ένδυμα υπέρβασης της αξίας και γιατί έχει περιοριστεί στην εμμονή της ζωτικής λειτουργίας και της ζωτικής επίδοσης, που πρέπει να μεγιστοποιηθεί πάση θυσία. Από την εσωτερική λογική της, η κοινωνίας της επίδοσης εξελίσσεται σε μια κοινωνία του ντόπινγκ. Η ζωή που έχει περιοριστεί στη ζωτική της λειτουργία είναι μια ζωή που πρέπει οπωσδήποτε να διατηρηθεί υγιής. Η υγεία είναι η νέα θεά. Για αυτό και η γυμνή ζωή είναι ιερή. Οι homines sacri της κοινωνίας της επίδοσης διαφοροποιούνται από αυτούς της κοινωνίας της κυριαρχίας και λόγω μιας άλλης ιδιαιτερότητας: δεν είναι σε καμιά περίπτωση θύσιμοι. Η ζωή τους μοιάζει με τη ζωή ενός απέθαντου. Είναι πολύ ζωντανοί για να μπορούν να πεθάνουν και πολύ νεκροί για να μπορούν να ζουν.

한병철, "Η Κοινωνία της Κόπωσης", Opera 2015 (μετάφραση Ανδρέας Κράουζε) 

στη λάσπη του χαρακώματος

Ακόμα και με την πλέον φιλάνθρωπη μεθερμηνεία, το πράγμα θα μοιάζει σκέτη απελπισία. Πιθανόν αξιοθρήνητο. Όπως και να 'χει, αποκλείεται να σε κάνει να φαίνεσαι σοφός ή ασφαλής ή καταξιωμένος ή οτιδήποτε από όλα εκείνα που οι αναγνώστες συνήθως καμώνονται ότι πιστεύουν πως είναι ο λογοτέχνης που διαβάζουν όταν κάθονται και πασχίζουν να ξεφύγουν από το ανεπίλυτο κουβάρι ρευστότητας και χάους που τους συνιστά, και περνάνε σε ένα σύμπαν προδιευθετημένου νοήματος. Μάλλον θα σε κάνει να μοιάζεις θεμελιωδώς χαμένος και μπερδεμένος και φοβισμένος και αβέβαιος ως προς το κατά πόσον εμπιστεύεσαι τις πιο βασικές σου διαισθήσεις σχετικά με την επιτακτικότητα και την ομοιότητα και κατά πόσο άλλοι άνθρωποι βαθιά μέσα τους αισθάνονται και βιώνουν πράγματα που να έχουν την όποια ομοιότητα με σένα... Με άλλα λόγια, θα σε κάνει να μοιάζεις πιο πολύ με αναγνώστη που τρέμει μες στη λάσπη του χαρακώματος μαζί με τους υπόλοιπους από εμάς, παρά με Συγγραφέα, τον οποίον φανταζόμαστε καθάριο και ατσαλάκωτο και λαμπερό, σαν μια ισχυρή παρουσία, που έχει το γενικό πρόσταγμα και αταλάντευτη αυτοπεποίθηση, καθώς συντονίζει την όλη εκστρατεία από τα μετόπισθεν και από κάποιο απαστράπτον Στρατηγείο στην Κορυφή του Ολύμπου.

Αποφάσισε λοιπόν.

David Foster Wallace, "Σύντομες Συνεντεύξεις με Απαίσιους Ανθρώπους", Κριτική 2019 (μετάφραση Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης) 

-εύθραυστη και φευγαλέα-

 

ανθρώπινο κεφάλαιο

Το κάλεσμα του Καμπάνια για έναν "ριζικό αθεισμό" βασίζεται στην αναγνώριση ότι η επισφάλεια που δεν μπορεί να εξαλειφθεί είναι αυτή της ζωής και του σώματος. Αν δεν υπάρχει μεταθανάτια ζωή, τότε ο χρόνος μας είναι πεπερασμένος. Κατά ένα περίεργο τρόπο όμως, εμείς, τα υποκείμενα του ύστερου καπιταλισμού, συμπεριφερόμαστε σαν να υπάρχει άπειρος χρόνος για να σπαταλήσουμε δουλεύοντας. Η εργασία δεσπόζει πάνω στις ζωές μας όσο ποτέ άλλοτε. "Σε μια εκκεντρική και ακραία κοινωνία όπως η δική μας", υποστηρίζουν οι Καρλ Σέντερστρομ και Πίτερ Φλέμινγκ στο βιβλίο τους Dead Man Working, "η εργασία έχει αποκτήσει μια καθολική παρουσία -μια κοινωνία των εργαζομένων με τη χειρότερη έννοια του όρου- όπου ακόμη και οι άνεργοι και τα παιδιά γίνονται εμμονικοί με αυτήν". Η εργασία αποικίζει πλέον τα Σαββατοκύριακα, τα βράδια, ακόμη και τα όνειρά μας. "Επί φορντισμού, τα Σαββατοκύριακα και ο ελεύθερος χρόνος παρέμεναν σχετικά ανέγγιχτα", επισημαίνουν οι Σέντερστρομ και Φλέμινγκ. "Σήμερα όμως το κεφάλαιο επιζητά να εκμεταλλευτεί την κοινωνικότητά μας σε όλους τους τομείς της εργασίας. Όταν όλοι γινόμαστε "ανθρώπινο κεφάλαιο", δεν έχουμε απλώς μια δουλειά, δεν κάνουμε απλώς μια δουλειά. Είμαστε η δουλειά".

Mark Fisher, "Η Ακύρωση του Μέλλοντος", Αντίποδες 2024 (μετάφραση Αλέξανδρος Παπαγεωργίου) 

υπό έναν όρο

"Πολύ επικίνδυνη γυναίκα!..."

"Ναι, υπερβολικά επικίνδυνη. Είχαμε ανέβει κάποτε σ' ένα βράχο κι εγώ ήθελα να τη φιλήσω. Εκείνη δεν ήθελε. Όποτε την πλησίαζα τραβιόταν. Τελικά δέχτηκε να με φιλήσει υπό έναν όρο. Να καίει μ' ένα τσιγάρο το χέρι μου όσο διαρκούσε το φιλί!"

"Και το 'κανες;"

"Ναι, ιδού το αποτέλεσμα!" Και ο Μενέλαος μού έδειξε ένα στρογγυλό σημάδι πάνω στο χέρι του. "Εκείνη ην εβδομάδα κάναμε τόσο συχνά έρωτα, που άρχισα να έχω παραισθήσεις".

"Τι είδους παραισθήσεις;"

"Έβλεπα ότι με πυροβολούσαν άνθρωποι φτιαγμένοι από τσουβάλια κι ότι εγώ γέμιζα αίματα... Από τις πληγές μου φύτρωναν ιβίσκοι".

Αλέξανδρος Ίσαρης, "Βίνκελμαν ή το Πεπρωμένο", Κίχλη 2010

μια συναρπαστική λέξη

Ξυπόλυτη· να μια συναρπαστική λέξη. Πολλές λέξεις καθίστανται στον νου μας συναρπαστικές επειδή σημαίνουν κάτι εντελώς προσωπικά υπέροχο, νοσταλγικό κι αγαπημένο· αυτή είναι φυσικά και η περίπτωση τούτης της λέξης για τον ποδολάτρη, αλλά η επιφανειακή και πρωτογενής αυτή αγάπη δεν πρέπει να μας εμποδίζει να αναζητήσουμε την ξεχασμένη ετυμολογία της. Προέρχεται από το αρχαίο εξυπολύω που θα πει λύνω από κάτω, χαλαρώνω/λύνω τα σανδάλια. Είναι λοιπόν σαν να εμπεριέχεται η κίνηση του γδυσίματος (του λυσίματος) στη γύμνια, σαν να ενδυναμώνεται η ηδονή του γυμνού από τούτη την κίνηση του ξεγυμνώματος - κι έτσι, σύμφωνα με τη λέξη, ένα κορίτσι με τα ποδαράκια του γυμνά μόλις λίγο πριν έλυσε τα σανδάλια του· αρχέγονα ξυπόλυτη ήταν η μελαχρινή κοπέλα του πλοίου που μπροστά στα μάτια μου έλυσε τα λουριά των σανδαλιών της.

Σπύρος Μαντζαβίνος, "Ποδολάτρες". Πατάκης 2025