διπαλυχαιτοκορμοεκτομία

Τον καιρό που ο Δόκτορας σπούδασε στο πανεπιστήμιο του Σικάγου, είχε κουραστεί από την πολλή μελέτη, εκτός που του έτυχε και μια ερωτική απογοήτευση. Για όλα τούτα σκέφτηκε πως θα τον ωφελούσε μια μακρινή οδοιπορία. Ξεκίνησε μ’ ένα σακίδιο στον ώμο, διέσχισε την Ιντιάνα, το Κεντάκι, τη Βόρεια Καρολίνα, τη Γεωργία, έφτασε ως τη Φλόριντα. Απ’ όπου πέρασε, όλοι όσους αντάμωνε – αγρότες, βουνήσιοι, άνθρωποι που ζούσαν στα λιβάδια, ψαράδες – όλοι τον ρωτούσαν για ποιο λόγο οδοιπορούσε.
Επειδή αγαπούσε να λέει την αλήθεια, προσπάθησε να τους εξηγήσει τι συμβαίνει. Τους είπε πως είχε πάθει νευρασθένεια κι ακόμη πως επιθυμούσε να επισκεφτεί τα μέρη εκείνα και να νοιώσει τη μυρωδιά της γης, να κοιτάξει το χορτάρι, τα πουλιά, τα δέντρα, να χαρεί τη φύση, και πως για όλα τούτα ο καλύτερος τρόπος ήταν να περιοδεύει πεζός. Μα δεν τους καλάρεσε που ακούσαν την αλήθεια. Σουφρώσανε τα φρύδια τους, κουνούσαν το κεφάλι τους με δυσπιστία κι άλλοι χαμογελάσανε ειρωνικά για να του δείξουν πως ξέρανε πως λέει ψέματα και πως τα ψέματά του τους διασκεδάζουν. Μερικοί πάλι φοβήθηκαν για τις θυγατέρες ή για τα γουρούνια τους και τον διατάξανε, αν θέλει το καλό του, να του δίνει από εκεί όσο μπορεί πιο γρήγορα.
Έτσι αποφάσισε να μην ξαναπεί την αλήθεια. Τους διηγήθηκε πως είχε βάλει στοίχημα και πως αν έφτανε στο τέρμα, θα κέρδιζε εκατό δολάρια. Τότε όλοι τον πιστέψανε και του φερθήκανε με συμπάθεια. Τον καλούσανε να φάει, να κοιμηθεί στο σπίτι τους, του ευχηθήκανε καλή επιτυχία και, γενικά, δείχνανε πως τον εκτιμούσαν. Ο Δόκτορας, ωστόσο, εξακολουθούσε ν’ αγαπάει την αλήθεια, μόλο που ήξερε πως δεν την αγαπά όλος ο κόσμος και πως είναι μια επικίνδυνη ερωμένη.

John Steinbeck, «Ο δρόμος με τις φάμπρικες», Ελευθεροτυπία 2006 (μετάφραση Κοσμάς Πολίτης)

αθήνα

στα χρώματα του Πολύγνωτου

Που έτσι είναι (-ή μάλλον ήτανε) και οι ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΓΚΕΣ (-πόσες έγχρωμες πάλι φωτογραφίες δεν έχω κάνει κι απ' αυτές...), ...-και που έτσι ήτανε και κάποια μικρά εξοχικά σπίτια (-ξύλινα όλα) στο Καβούρι και στη Βουλιαγμένη (-έχω κάνει σχετικά έγχρωμα σχέδια από το 1939...), ...-μόνο που θα' θελα τώρα να θυμηθώ πως πριν από τον πόλεμο, στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά, ο τότε Υπουργός "Παιδείας και Θρησκευμάτων", έβγαλε μια διαταγή που όριζε "να βαφτούνε όλα τα παραλιακά σπίτια της Αίγινας άσπρα", στην όψη τους προς τη θάλασσα, γιατί η Ελλάδα είναι ΑΣΠΡΗ και γιατί αυτά τα σπίτια, στην Αίγινα, ήτανε όλα βαμμένα στα χρώματα του Πολύγνωτου, στην ΩΧΡΑ, στο ΧΟΝΤΡΟΚΟΚΚΙΝΟ, στο ΜΑΥΡΟ (-σε μια κάτω ζώνη του σπιτιού), αλλά και στο λουλακί. Απόδειξη... τρανή, πως η Ελλάδα δεν είναι άσπρη. Και που η Διαταγή εκτελέστηκε. Γιατί και σήμερα ακόμα, όταν πάει κανείς και ξύσει, με ένα σουγιά, ή με ένα κλειδί, το άσπρο χρώμα, θα βγει από κάτω το χρώμα που είχανε αρχικά τα σπίτια: ένα ΚΟΚΚΙΝΟ, μια ΩΧΡΑ, ένα ΜΑΥΡΟ, ένα ΛΟΥΛΑΚΙ.

Άρης Κωνσταντινίδης, "Η Αρχιτεκτονική της Αρχιτεκτονικής", Άγρα 1992

κάτω από τα πόδια σας

Εγώ δε "σκοτώνω", εγώ "κάνω κάποιον να πεθάνει".
Από το "σκοτώνω" ως το "κάνω κάποιον να πεθάνει" η απόσταση είναι όση από το έγκλημα στο σεισμό. Είμαστε συνηθισμένοι στην τρομερή συμφορά του θανάτου (τα αμέτρητα πτώματα των μαλακίων που παράγει η θάλασσα μέρα με τη μέρα και που σαπίζουν στον ήλιο κάτω από την άμμο, ή κλεισμένα στο σπειροειδές περίβλημα των σαλιγκαριών), αλλά αποστρεφόμαστε τη θέληση και τα σκοτεινά σχέδια ενός φτωχού δολοφόνου όπως εγώ - σε αυτή τη "θέληση" ακριβώς έγκειται η καταδίκη του εγκλήματος - γι' αυτό σας προτείνω να με σκεφτείτε σαν μια ταπεινή καταστροφή, έναν μικρό σεισμό που το επίκεντρό του είναι κάτω από τα πόδια σας.
Αντιλαμβάνεστε τον τρόπο που συνεχίζετε; Πρώτα η "ταυτότητά" μου, τώρα τα "κίνητρά" μου. Σκεφτείτε, επινοήστε τα δικά σας! Είναι σίγουρο ότι δε σας λείπουν οι λόγοι για να δολοφονηθείτε μέσω κάποιου τρίτου, κάποιου υπηρέτη: αναζητήστε τους και ησυχάστε. Αφιερώστε μου όμως το φόβο σας. Σας συνιστώ και πάλι το ρομαντισμό, επειγόντως.

José Carlos Somoza, "Γράμματα ενός ασήμαντου δολοφόνου", Κέδρος 2007 (μετάφραση Ντίνα Σιδέρη)

ακηδία

Υπάρχουν λέξεις στα αρχαία ελληνικά για την αεργία (για παράδειγμα, σχόλη, άλης και αργός) και για ένα είδος κορεσμού ή μιας μπλαζέ κατάστασης του μυαλού (για παράδειγμα, η λέξη κόρος), αλλά δύσκολα κάποια από αυτές αντιστοιχεί εξ ολοκλήρου στην αντίστοιχη δική μας έννοια της βαρεμάρας. Η πιο κοντινή είναι πιθανώς η ακηδία, η οποία προέρχεται από το κήδος, που σημαίνει να νοιάζεσαι, συν το αρνητικό πρόθεμα. Αυτή η έννοια, όμως, παίζει μόνο έναν ελάσσονα ρόλο στην πρώιμη ελληνική σκέψη, όταν περιγράφει μια κατάσταση αποσύνθεσης, η οποία θα μπορούσε να θεωρηθεί κάτι σαν χαύνωση ή σαν έλλειψη συμμετοχής. Θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι τον 4ο μ.Χ. αιώνα, με τους Πρώτους Πατέρες στις ερήμους πέρα από την Αλεξάνδρεια, για να αποκτήσει ο όρος ένα πιο τεχνικό νόημα, περιγράφοντας τώρα μια κατάσταση κορεσμού από τη ζωή ή κούρασης. Ο Ευάγριος ο Ποντικός (περ. 345-399) θεωρεί την ακηδία δαιμονική. Ο μεσημεριανός δαίμονας (daemon meridianus) είναι ο πιο πανούργος απ' όλους τους δαίμονες, επιτίθεται στον μοναχό στο μέσο της μέρας, το καταμεσήμερο, με τον ήλιο να μοιάζει ακίνητος στον ουρανό. Τα πράγματα μένουν ως έχουν σ' αυτή την κατάσταση, αλλά φαίνεται να έχουν χάσει εντελώς τη ζωντάνια τους. Ο δαίμονας κάνει τον άνθρωπο να σιχαίνεται το μέρος στο οποίο βρίσκεται - ακόμα και την ίδια του τη ζωή.

Lars Svendsen, "Η φιλοσοφία της βαρεμάρας", Σαββάλας 2006 (μετάφραση Παναγιώτης Καλαμαράς)

παξοί

με ποινή το όνειδος και το πρόστιμο

Έχουμε ένα εργαστήρι μαθηματικών επιστημών, όπου κατασκευάζουμε όλα τα εργαλεία, τόσο τα αστρονομικά όσο και τα γεωμετρικά, που είναι διαλεκτής ποιότητας.
Έχουμε τον οίκο εξαπάτησης των αισθήσεων, όπου επινοούμε κάθε τρόπο εξαπάτησης, ψευδαίσθησης, οραμάτων, γητείας και αυταπάτης. Αλλά βρίσκουμε και τα αδύνατα σημεία τους. Εύκολα θα πειθόσουν ότι εμείς, με τόσα φυσικά επιτεύγματα που κινούν το θαυμασμό, θα μπορούσαμε να ξεγελάμε συνεχώς τις αισθήσεις, αν φυσικά θέλαμε να παρουσιάζουμε αυτά τα επιτεύγματα για θαύματα. Αλλά απεχθανόμαστε κάθε ψέμα και απάτη σε σημείο, μάλιστα, που να απαγορεύουμε σε όλους τους αδελφούς –με ποινή το όνειδος και το πρόστιμο- να παρουσιάζουν οποιοδήποτε έργο ή αντικείμενο της φύσης σαν θαύμα ή υπερβολή. Είναι υποχρεωμένοι να το παρουσιάζουν με τον αληθινό του χαρακτήρα, δίχως επιτηδεύσεις.
Αυτά είναι, τέκνο μου, τα πλούτη του Οίκου του Σολομώντος.

Francis Bacon, «Η Νέα Ατλαντίς» (από τη συλλογή «Utopia»), Μεταίχμιο 2007 (μετάφραση Γρηγόρης Κονδύλης)